“Het WoON is hét toonaangevende onderzoek voor de Nederlandse woningmarkt. Het is de kurk waar ander onderzoek op drijft. Vaak biedt het een aanleiding om een meer specifieke vraag te stellen; dan is vervolgstudie nodig.” Aan het woord is René van der Ent, plaatsvervangend directeur Kennis en Verkenningen bij het ministerie van VROM/WWI. Hij ziet het Woononderzoek Nederland (WoON), dat iedere drie jaar plaatsvindt, als basis voor de woningmarktanalyse. Het WoON biedt in verschillende vormen al ruim veertig jaar inzicht in de betaalbaarheid en kwaliteit van woningen en in de woonbehoefte van Nederlanders. “Je ziet niet iedere keer grote verschuivingen. Dat is maar goed ook, anders zou de woningmarkt pas echt instabiel zijn.” Een spannende tijd De onderzoeksresultaten moeten worden geïnterpreteerd binnen het huidige Nederlandse systeem. Het systeem is al decennialang stabiel, wat het mogelijk maakt om trends en ontwikkelingen in kaart te brengen. Het WoON 2009 verschijnt in een turbulente periode. Van der Ent: “We zitten nu in een spannende tijd door de kredietcrisis. Als het volgende kabinet het systeem ingrijpend zou wijzigen, is één ding zeker: het volgende WoON ziet er dan heel anders uit. Respondenten geven dan andere antwoorden. Mensen passen hun gedrag aan naar gelang het beleid, dus hypotheekrenteaftrek of huurtoeslag bepalen mede hun wensen en tevredenheid. We staan nu aan de vooravond van een ontwikkeling. Het landschap is aan het veranderen en waar het eindigt is moeilijk te zeggen.” De economische crisis, een nieuw kabinet en de voorgenomen bezuinigingen maken het moeilijk om de toekomst van de woningmarkt te voorspellen. “Het WoON is altijd een momentopname, maar eigenlijk - gelet op de economische omstandigheden - zou je het onderzoek misschien niet over drie jaar, maar over twee jaar weer willen doen.” Bandbreedtes Als het WoON een beeld geeft dat alleen klopt binnen het huidige systeem, is het moeilijk om harde cijfers te bieden voor de toekomst. Van der Ent benadrukt dat dit ook niet een doel is van het WoON: “Het WoON zelf voorspelt niets. Wel is het de basis om prognoses en toekomstscenario’s te maken. Het is niet zo zinvol om te proberen precieze voorspellingen te doen. We moeten in scenario’s en bandbreedtes denken en daarin zie je verschuivingen. Daarbij zijn er grote regionale verschillen. Het WoON schrijft niet de wet voor, maar is een middel om een goed gesprek te voeren.” Een voorbeeld waarbij het WoON zijn waarde bewijst, is in de discussie rondom scheefwonen. Hierbij is het lastig dat er verschillende definities worden gebruikt. “Iedereen heeft een opvatting, maar met het WoON proberen we objectief te laten zien hoe de woningmarkt ervoor staat”, aldus Van der Ent. “Uit het WoON blijkt dat scheefwonen al jaren geleidelijk afneemt. Het hangt natuurlijk van je perspectief en je politieke voorkeur af, of je iets een probleem vindt. Daarover geeft het onderzoek geen oordelen. Wij proberen de feitelijke situatie naar voren te brengen.” Oversampling Het WoON is een landelijk onderzoek, maar beperkt zich niet tot resultaten op landelijk niveau. Gemeenten vinden het belangrijk om over gegevens te beschikken die specifiek over de eigen regio gaan. Van der Ent legt uit dat ze, op verzoek van gemeenten, hiervoor lokaal een grotere steekproef nemen, oftewel een oversampling uitvoeren. Door lokaal een grotere steekproef te enquêteren, zijn er op dit niveau ook betrouwbare uitkomsten te formuleren. De kracht van deze oversampling is dat verschillende gemeenten een gemeenschappelijke taal kunnen spreken. Zo ontstaan er niet per onderzoek verschillende invalshoeken en definities. “Als bijvoorbeeld Rotterdam op wijkniveau uitspraken wil doen, worden extra mensen geënquêteerd. Dat gebeurt met dezelfde systematiek en vragen, maar de analyse is representatief voor die wijk”, verduidelijkt Van der Ent. Ongeveer vijftig gemeenten, twaalf regio’s en een aantal corporaties leveren op deze manier hun bijdrage aan het WoON. Van der Ent: “Deze partijen kloppen zelf bij ons aan om te laten weten dat ze weer mee willen doen. Wij doen het WoON landelijk, zij stedelijk.”

Bron: Nicis Institute, Jasper Witjes

Links
Bekijk het dossier WoON op VROM.nl